सर्वनाम व त्याचे प्रकार (Pronoun And Its Types) व्याकरण Marathi Grammar

Spread the love

सर्वनाम :

वाक्यातील नामाचा वारंवार होणारा उच्चार टाळावा म्हणून नामाच्या ऐवजी येणार्‍या शब्दाला सर्वनाम असे म्हणतात.
सर्वनामाचे मुख्य प्रकार सहा आहेत.
  • पुरुषवाचक सर्वनाम
  • दर्शक सर्वनाम
  • संबंधी सर्वनाम
  • प्रश्नार्थक सर्वनाम
  • सामान्य / अनिश्चित सर्वनाम
  • आत्मवाचक सर्वनाम
  • 1. पुरुषवाचक सर्वनाम :
    याचे तीन उपप्रकार पडतात.
    1. प्रथम पुरुषवाचक सर्वनाम :
    बोलणारा स्वत:विषयी. बोलतांना किंवा लिहितांना वाक्यामध्ये ज्या सर्वनामाचा उपयोग करतो त्यास प्रथम पुरुषी सर्वनाम असे म्हणतात.
    उदा – मी, आम्ही, आपण, स्वत: इ
    •  मी गावाला जाणार
    • आपण खेळायला जावू.
    2 .व्दितीय पुरुषवाचक सर्वनाम :
    जेव्हा बोलणारा ज्यांच्याशी बोलावयाचे आहे. त्याचा उल्लेख करतांना वाक्यामध्ये ज्या सर्वनामाचा उपयोग करतो त्या सर्वनामास व्दितीय पुरुषवाचक सर्वनाम असे म्हणतात.
    उदा – तो, तुम्ही, आपण, स्वतः इ
    • आपण कोठून आलात?
    • तुम्ही घरी कधी येणार?
    3. तृतीय पुरुषवाचक सर्वनाम :
    जेव्हा बोलणारा दुसर्‍या व्यक्तीशी बोलतांना व तिसर्‍या व्यक्तींचा उल्लेख करतांना ज्या, ज्या सर्वनामाचा वाक्यात उपयोग करतो त्या सर्वनामांस तृतीय पुरुषवाचक सर्वनाम म्हणतात.
    उदा –  तो, ती, ते, त्या, आपण, स्वतः इ.
    • त्याने मला कामाला लावले पण स्वतःमात्र आला नाही.
    • त्या सर्वजण इथेच येत होत्या.
    2. दर्शक सर्वनाम :
    जवळची किंवा दूरची वस्तू दाखविण्याकरीता जे सर्वनाम वापरले जाते. त्यास दर्शक सर्वनाम म्हणतात.
    उदा – हा, ही, हे, तो, ती, ते.
    •  ही माझी वही आहे
    • हा माझा भाऊ आहे.
    • ते माझे घर आहे.
    • तो आमचा बंगला आहे.
    3. संबंधी सर्वनाम :
    वाक्यात पुढे येणार्‍या दर्शक सर्वनामांशी संबंध दाखविणार्‍या सर्वनामाला संबंधी सर्वनाम असे म्हणतात.
    उदा – जो, जी, जे, ज्या
     ही सर्वनामे मिश्र वाक्यातच येतात.
    – ही सर्वनामे गौणवाक्याच्या सुरवातीलाच येतात.
    – असे गौण वाक्य हे गौण वाक्याचे विशेषण हे प्रकार असते.
    • जे चकाकते ते सारेच सोने नसते.
    • जो तळे राखील तो पाणी चाखील.
    4. प्रश्नार्थक सर्वनाम :
    ज्या सर्वनामाचा उपयोग वाक्यात प्रश्न विचारण्यासाठी केला जातो त्या सर्वनामास प्रश्नार्थक सर्वनाम असे म्हणतात.
      उदा – कोण, कुणास, काय, कोणी, कोणाला
    • तुमच्यापैकी कोण धडा वाचणार?
    • तुझ्याकडे किती रुपये आहेत?
    • तू कोठे जातोस?
    5. सामान्य / अनिश्चित सर्वनाम :
    कोण, काय, कोणी, कोणास, कोणाला, ही सर्वनामे वाक्यात प्रश्न विचारण्यासाठी न येता ती कोणत्या नामाबद्दल आली आहे ते निश्चित सांगता येत नाही तेव्हा त्यांना अनिश्चित सर्वनाम म्हणतात.
    उदा.
    • त्या पेटीत काय आहे ते सांग.
    • कोणी कोणास हसू नये.
    • कोण ही गर्दी !
    6. आत्मवाचक सर्वनाम :
    एकाच वाक्यात आधी आलेल्या नामाचा किंवा सर्वनामाचा पुन्हा उल्लेख करतांना ज्या सर्वनामाचा उपयोग होतो. त्याला आत्मवाचक सर्वनाम असे म्हणतात.
      उदा.
    • 1. मी स्वतःत्याला पहीले.
    • 2. तू स्वतः मोटर चालवशील का?
    • 3. तो आपण होवून माझ्याकडे आला.
    • 4. तुम्ही स्वतःला काय समजतात.
    मराठीत मूळ 9 सर्वनाम 
    मी, तू, तो, हा, जो, कोण, काय, आपण, स्वतःया मूळ सर्वनामापैकी – लिंगानुसार बदलणारी तीन सर्वनाम आहेत – तो, हा, जो.

    • तो– तो, ती, ते
    • हा– हा, ही, हे
    • जो-जो, जी, जे
    मूल सर्वनामापैकी वचनानुसार बदलणारी पाच सर्वनामे आहेत. – मी, तू, तो, हा, जो इ
    • मी– आम्ही
    • तू– तुम्ही
    • तो– तो, ती, ते (एकवचनी) ते, त्या, ती (अनेकवचनी)
    • हा– हा, ही, हे (एकवचनी) हे, ह्या, ही (अनेकवचनी)
    • जो– जो, जी, जे (एकवचनी) जे, ज्या, जी (अनेकवचनी)

Spread the love

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *